Vaxtı keçmiş yoqurt azyaşlı uşağın sağlamlığı üçün təhlükə yaradıb?

Bir məhsulun son istifadə tarixini keçməsi sadəcə “səhlənkarlıq” deyil, insan sağlamlığı məsələsidir

Göyçay şəhərində fəaliyyət göstərən “Öz-El market”lə bağlı redaksiyamıza daxil olan müraciət ciddi suallar doğurur.

Vətəndaşın iddiasına görə, marketdən alınmış “Danone” markalı yoqurt azyaşlı uşağa verilib. Məhsulun yararlılıq müddətinin keçdiyi isə sonradan valideyn tərəfindən müəyyən edilib. Müraciətə əlavə edilmiş görüntülərdə uşağın bədənində, o cümlədən kürək və omba nahiyəsində qızartı və səpgilərə bənzər əlamətlər, digər görüntüdə isə istehlak edilmiş məhsulun qalığı əks olunur.

Burada bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır: uşağın səpgilərinin və ya digər sağlamlıq probleminin məhz həmin yoqurtun istehlakından yarandığını laborator və tibbi ekspertiza olmadan qəti şəkildə söyləmək mümkün deyil. AQTA-nın özünün də bildirdiyi kimi, qida zəhərlənməsi yalnız müvafiq laborator müayinələr əsasında təsdiqlənə bilər.

Lakin məsələnin digər tərəfi var və bu tərəf artıq tibbi ehtimaldan deyil, qida məhsulunun satışa buraxılmasının qanuniliyindən danışır.

Qanun nə deyir?

Azərbaycan Respublikasının “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanununda bu məsələyə kifayət qədər aydın münasibət ifadə olunub.

Qanunun 6-cı maddəsinə əsasən, tez xarab olan və insan sağlamlığı üçün təhlükə yarada bilən ərzaq məhsullarının üzərində yararlılıq müddəti göstərilməlidir və “yararlılıq müddəti ötmüş malların satışı qadağan edilir”.

Deməli, əgər redaksiyaya təqdim edilmiş məhsulun üzərindəki tarix həqiqətən keçmiş tarixdirsə və həmin məhsulun “Öz-El market”də satışda olduğu müvafiq qaydada təsdiqlənərsə, söhbət sadəcə mağazanın daxili intizam məsələsindən getmir.

Burada istehlakçı hüquqlarının və qida təhlükəsizliyi tələblərinin pozulması məsələsi ortaya çıxır.

Üstəlik, qanun istehlakçının həyatının və sağlamlığının təhlükəsizliyini təmin edən hüququnu da tanıyır. Satıcı istehlakçıya ərzaq məhsulunun tərkibi, yararlılıq müddəti və təhlükəsiz istifadəsi barədə zəruri və düzgün məlumat verməlidir.

Bu baxımdan ortaya çox sadə, lakin ciddi sual çıxır:

Əgər məhsulun istifadə müddəti bitmişdisə, həmin məhsul necə olub ki, satış rəfində qalıb və istehlakçıya satılıb?

“Vaxtı keçmiş məhsul” rəfdə necə qalır?

Market biznesinin ən fundamental prinsiplərindən biri məhsulların yararlılıq müddətinə nəzarətdir.

Xüsusilə də yoqurt, süd və digər tez xarab olan məhsulların saxlanma şəraiti və yararlılıq müddəti təsadüfə buraxıla bilməz.

AQTA da istehlakçılara qida məhsulu alarkən qablaşdırmanın üzərindəki son istifadə tarixini diqqətlə yoxlamağı tövsiyə edir. Agentlik həmçinin uşaqların həssas yaş qrupu olduğunu nəzərə alaraq onların qidalanması üçün məhsullar seçilərkən yararlılıq müddətinə xüsusi diqqət yetirilməsini vurğulayır.

Bundan başqa, AQTA-nın məlumatlarında istifadə müddəti bitmiş məhsulların keyfiyyətli məhsullardan ayrı saxlanılmasının vacibliyi də qeyd olunur.

Odur ki, burada araşdırılmalı əsas məsələlərdən biri də budur:

Marketdə məhsulların yararlılıq müddətinə gündəlik nəzarət necə həyata keçirilir?

Əgər bir məhsulun müddəti keçibsə, onun satışdan çıxarılması üçün hansı daxili mexanizm mövcuddur?

Və daha vacibi:

Bu mexanizm niyə işləməyib?

Məsələnin hüquqi tərəfi yalnız marketlə bitmir

Əgər məhsulun yararlılıq müddətinin keçməsi faktı təsdiqlənərsə, araşdırma zamanı məhsulun marketə hansı təchizatçıdan daxil olduğu, nə vaxt qəbul edildiyi, hansı partiyaya aid olduğu və həmin partiyadan digər məhsulların da satışda olub-olmaması müəyyənləşdirilməlidir.

Çünki qida təhlükəsizliyində məhsulun izlənilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. AQTA bildirir ki, qida subyektləri məhsulların təchizatçısını və məhsulları ilə təchiz etdikləri subyektləri müəyyənləşdirən izləmə sisteminə malik olmalı və müvafiq sənədləri saxlamalıdırlar.

Bu isə araşdırmaya daha geniş suallar gətirir:

• Məhsulun marketə daxilolma tarixi nə vaxt olub?
• Son istifadə tarixi nə vaxt başa çatıb?
• Məhsul həmin tarixdən sonra neçə gün rəfdə qalıb?
• Eyni partiyadan başqa məhsullar varmı?
• Həmin məhsullar satışdan çıxarılıbmı?
• Məhsulun saxlanma temperaturu tələblərə uyğun olubmu?
• Marketin məsul əməkdaşı yararlılıq müddətinə nəzarət edibmi?
• Hadisə barədə AQTA-ya məlumat verilibmi?
• Məhsuldan laborator nümunə götürülübmü?
• Uşağın səhhətində yaranmış əlamətlərlə məhsul arasında səbəb-nəticə əlaqəsi tibbi ekspertiza ilə araşdırılıbmı?

Bir uşağın sağlamlığı üzərindən biznes məsuliyyəti

Burada söhbət bir stəkan yoqurtdan, bir neçə manatlıq məhsuldan və ya kiçik ticarət obyektində baş verən adi bir anlaşılmazlıqdan getmir.

Əgər iddia təsdiqini taparsa, məsələ istehlakçının təhlükəsiz qida əldə etmək hüququnun pozulması səviyyəsinə yüksəlir.

Çünki market sahibinin qazancı istehlakçının sağlamlığından üstün ola bilməz.

İstehlakçı rəfdən aldığı məhsulun təhlükəsizliyini laboratoriyada yoxlamaq imkanına malik deyil. O, satıcıya və dövlətin qida təhlükəsizliyi sisteminə güvənir.

Valideyn marketdən yoqurt alarkən onun içində hansı mikroorqanizmin olub-olmadığını, saxlanma temperaturunun neçə dərəcə olduğunu və məhsulun yararlılıq müddətinin sistemdə necə qeyd edildiyini araşdırmır.

O, sadəcə aldığı məhsulun təhlükəsiz olduğuna inanır.

Məhz buna görə qida satışı ilə məşğul olan sahibkarın üzərinə xüsusi məsuliyyət düşür.

AQTA bu iddianı araşdırmalıdır

Redaksiyamız hesab edir ki, təqdim olunan məlumatlar aidiyyəti dövlət qurumlarının diqqətindən kənarda qalmamalıdır.

AQTA istehlakçıların qida məhsulları ilə bağlı neqativ halları 1003 Çağrı Mərkəzi, (012) 377-00-77 şəhər telefonu və elektron müraciət kanalları vasitəsilə bildirməsinin mümkün olduğunu açıqlayır.

Bu səbəbdən “Öz-El market”də:

– məhsulun yararlılıq müddətinin;
– məhsulun saxlanma şəraitinin;
– həmin məhsulun hansı partiyaya aid olduğunun;
– eyni partiyadan digər məhsulların satışda olub-olmamasının;
– məhsulun satışa buraxılmasının səbəblərinin;
– istehlakçıya satılmış məhsulun təhlükəsizlik göstəricilərinin

araşdırılması məqsədəuyğun görünür.

Əgər laborator müayinələr məhsulun qida təhlükəsizliyi tələblərinə cavab vermədiyini təsdiqləyərsə, artıq məsələyə hüquqi qiymət verilməsi üçün müvafiq tədbirlər görülməlidir.

AQTA-nın son dövrlərdə keçirdiyi nəzarət tədbirləri göstərir ki, yararlılıq müddəti bitmiş və ya üzərindəki tarixlə bağlı uyğunsuzluqlar olan məhsulların dövriyyəyə buraxılması dövlət nəzarətinin predmetidir. Məsələn, 2026-cı ilin iyulunda Agentlik bir obyekt üzrə yararlılıq müddəti bitmiş və tarixləri dəyişdirilmiş məhsullar aşkar etdiyini açıqlayıb.

“Öz-El market”in mövqeyi nədir?

Əlbəttə, jurnalistikanın əsas prinsiplərindən biri qarşı tərəfin mövqeyini dinləməkdir.

Bu səbəbdən qeyd olunan iddiaların “Öz-El market” rəhbərliyinin mövqeyi alınmadan yekun və sübuta yetirilmiş fakt kimi təqdim edilməsi düzgün olmazdı.

Redaksiyamız market rəhbərliyinin açıqlamasını almağa və onu olduğu kimi dərc etməyə hazırdır.

Əgər market rəhbərliyi hesab edirsə ki, məhsulun yararlılıq müddəti keçməyib, yaxud məhsulun qablaşdırılması, saxlanması və satışı ilə bağlı hər hansı yanlış anlaşılma mövcuddur, bunu sənədlərlə və faktlarla açıqlamaq imkanına malikdir.

Eyni zamanda, məhsulun həqiqətən vaxtı keçmiş olduğu təsdiqlənərsə, məsuliyyətin kimdə olduğu da müəyyən edilməlidir.

Əsas məsələ cəza deyil, təhlükənin qarşısının alınmasıdır

Bu hadisədən nəticə çıxarılmasının ən mühüm tərəfi kiminsə cəzalandırılması deyil.

Əsas məsələ odur ki, vaxtı keçmiş qida məhsulu sabah yenidən başqa bir uşağın, yaşlı insanın və ya hər hansı istehlakçının qarşısına çıxmasın.

Çünki qida təhlükəsizliyi sahəsində “bir dəfə oldu, keçdi” prinsipi işləyə bilməz.

Əgər bir marketdə yararlılıq müddəti keçmiş məhsul rəfdə qalırsa, sual təkcə həmin məhsul barədə deyil, obyektdə qida təhlükəsizliyinə nəzarət sisteminin necə qurulması barədədir.

Göyçayda “Öz-El market”lə bağlı səsləndirilən bu iddia da məhz bu baxımdan araşdırılmalı, tibbi və laborator faktlarla təsdiqlənməli, nəticəsi ictimaiyyətə açıqlanmalıdır.

Çünki söhbət bir yoqurtdan deyil — insan sağlamlığından gedir.

Qeyd: Bu yazıda “uşağı zəhərlədi” ifadəsi iddia xarakterli məlumat kimi təqdim edilməlidir. Tibbi-laborator təsdiq olmadan məhsul ilə uşağın səhhəti arasında səbəb-nəticə əlaqəsinin qəti fakt kimi yazılması həm jurnalistikanın obyektivlik prinsipinə, həm də hüquqi baxımdan böhtan/təhqir risklərinin qarşısının alınmasına xidmət edən ehtiyatlı yanaşmaya uyğun deyil.

Qaynarxett.az