Zamanın geosiyasi sınaqlardan keçdiyi, tarixin yenidən yazıldığı müasir dövrdə Türk dünyası özünün yeni inkişaf və inteqrasiya mərhələsinə qədəm qoyur. Mayın 15-də Qazaxıstanın qədim və zəngin tarixi-mədəni irsə malik Türküstan şəhərində Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşünün keçirilməsi, bu birliyin sarsılmazlığını və gələcəyə baxışını növbəti dəfə bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin bu mötəbər tədbirdə iştirakı, etdiyi proqram xarakterli və bədii-fəlsəfi çalarlarla zəngin çıxışı həm ortaq keçmişimizə ehtiramın, həm də rəqəmsal gələcəyə hədəflənən strateji zəkanın təzahürü oldu.
Zirvə görüşünün keçirildiyi məkanda Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevi Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev səmimiyyətlə qarşıladı və dövlət başçılarının birgə foto çəkdirməsi Türk dünyasının daxili vəhdətinin vizual rəmzinə çevrildi. Cənab Prezident öz çıxışında ilk növbədə göstərilən yüksək qonaqpərvərliyə görə qazaxıstanlı həmkarına təşəkkürünü bildirərək, Türküstan şəhərinin rəmzi bədii əhəmiyyətini xüsusi vurğuladı. Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı, şanlı Zəfərimizin tacı olan Şuşanın işğaldan azad edildikdən sonra qardaşlaşdığı ilk şəhərin məhz Türküstan olması təsadüfi deyil. Bu, ruhun ruha, tarixin tarixə qovuşmasıdır. Dövlətimizin başçısının ifadə etdiyi kimi, qədim şəhərlərimiz də xalqlarımız kimi qardaşdır. Bu sətirlər sadəcə siyasi bəyanat deyil, kökü minilliklərə dayanan mənəvi birliyin publisistik ifadəsidir.
Azərbaycan və Qazaxıstan arasındakı sıx, qırılmaz əlaqələrin ən bariz göstəricisi dövlət başçıları səviyyəsində həyata keçirilən qarşılıqlı səfərlərin intensivliyidir. Son 5 il ərzində Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstana səkkizinci dəfə səfər etməsi, Prezident Tokayevin isə Azərbaycana altı dəfə gəlməsi bu dostluğun və iş birliyinin nə dərəcədə dinamik və səmimi olduğunu sübut edir. Dörd il əvvəl imzalanmış Birgə Bəyannamə ilə əlaqələrin rəsmən müttəfiqlik səviyyəsinə ucaldılması bu gün öz bəhrələrini verməkdədir. Sevindirici və qürurverici haldır ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçılarının ilk dəfə 2024-cü ildə Şuşada keçirilmiş qeyri-rəsmi Zirvə Görüşü təşəbbüsü artıq gözəl bir ənənəyə çevrilərək Türküstanda davam etdirilir. Bu gün təşkilatın beynəlxalq çəkisi durmadan artır, qlobal proseslərdə rolu və mövqeyi güclənir. Ötən ilin oktyabrında Qəbələ Zirvə Görüşündə sədrliyi qəbul edən Azərbaycan təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi üçün bütün imkanlarını səfərbər edib.
Azərbaycanın Türk dünyasındakı mərkəzi rolu yaxın aylarda Bakıda keçiriləcək irimiqyaslı tədbirlərlə daha da möhkəmlənəcək. Yaxın günlərdə paytaxtımızda keçiriləcək BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası çərçivəsində Türk Dövlətləri Təşkilatının şəhərsalma üzrə yüksək səviyyəli dialoqu təşkil ediləcək. Bununla yanaşı, iyun ayında Bakı daha bir tarixi hadisəyə ev sahibliyi edəcək. Türk xalqlarının elmi-mədəni birliyinə əvəzsiz töhfələr vermiş Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr edilən "Türk dünyası həftəsi" keçiriləcək. Bu möhtəşəm tədbir xalqlarımızın mədəni və elmi həyatında əlamətdar hadisəyə çevrilməklə yanaşı, ortaq intellektual irsimizin gələcək nəsillərə ötürülməsində mühüm körpü rolunu oynayacaq.
Türküstan Zirvə görüşünün ana xəttini dövrümüzün ən böyük çağırışları və prioritetləri təşkil edirdi. Dünya bu gün rəqəmsal inkişaf və süni intellektin yaratdığı imkanlar sayəsində tamamilə yeni bir inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur. Cənab Prezident İlham Əliyev qətiyyətlə bəyan etdi ki, Türk dövlətləri bu qlobal rəqəmsal prosesdə mütləq ön sıralarda yer almalıdır. Azərbaycan bu istiqamətdə artıq özünün güclü institusional bazasını formalaşdırıb. Ölkəmizin rəqəmsal suverenliyinin möhkəmləndirilməsi və innovasiya əsaslı iqtisadi modelə keçidin sürətləndirilməsi dövlətin əsas strateji vəzifələrindən biridir. Bu məqsədlə ölkədə Rəqəmsal İnkişaf Şurası, Milli Süni İntellekt Mərkəzi və Süni İntellekt Akademiyası yaradılmışdır.
Ötən il qəbul edilmiş Süni İntellekt Strategiyası isə bu sahədəki hədəflərimizi rəsmiləşdirib. Strategiyanın əsas məqsədləri sırasında süni intellekt sənayesinin inkişafı, ixtisaslı kadrların hazırlanması və bu texnologiyanın dövlət idarəçiliyində geniş tətbiqi yer alıb. Bu gün Azərbaycanda sabit genişzolaqlı internetin əhatə dairəsi 100 faizə çatdırılıb və bütün dövlət xidmətlərinin vahid rəqəmsal platforma üzərindən həyata keçirilməsi istiqamətində işlər sürətlə davam edir. Bununla yanaşı, texnologiyanın mənfi təsirlərindən qorunmaq, süni intellektdən məsuliyyətli istifadəni təmin etmək və onun qanunazidd məqsədlər üçün istifadəsinin qarşısının alınması istiqamətində ciddi təhlükəsizlik tədbirləri də görülməkdədir.
Rəqəmsal inkişaf sahəsindəki daxili uğurlar həm də türk dövlətləri ilə regional əməkdaşlığa xidmət edir. Hazırda Avropa ilə Asiyanı birləşdirəcək nəhəng “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi icra olunmaqdadır. Bu qlobal infrastrukturun ən mühüm tərkib hissəsi olan, Azərbaycan ilə Qazaxıstan arasında Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel xəttinin yaxın aylarda istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. Bu kabel təkcə internet datalarını deyil, həm də türk dövlətlərinin strateji tərəfdaşlığını dənizin dibi ilə bir-birinə bağlayacaq.
Logistika və nəqliyyat sahəsindəki əməkdaşlıq da bu birliyin maddi əsaslarını gücləndirir. Cari qlobal geosiyasi şəraitdə Orta Dəhlizin əhəmiyyəti misilsiz dərəcədə artıb. Tarixi ədalətin və coğrafi üstünlüyün bərpası olan, reallaşmaqda olan Zəngəzur dəhlizi yaxın gələcəkdə Orta Dəhlizin əsas seqmentlərindən birinə çevrilərək türk dünyasını quru yolları ilə bütövləşdirəcək. Bu nəhəng dəhliz boyunca ticarəti sürətləndirmək üçün gömrük prosedurları da maksimum sadələşdirilir. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində uğurla hazırlanmış “e-Permit” sistemi elektron icazələrin operativ şəkildə verilməsini təmin edərək, bütöv bir coğrafiyada yüklərin maneəsiz və sürətli hərəkətinə şərait yaradır.
Türküstan Zirvə görüşü bir daha təsdiq etdi ki, Türk dövlətlərinin birliyi sadəcə regional tərəfdaşlıq deyil, qlobal xarakter daşıyan tarixi bir zərurətdir. Azərbaycan Liderinin çıxışının yekununda səsləndirdiyi strateji hədəf hər bir türk fərdinin daxili amalı olmalıdır. Dövlətimizin başçısı qətiyyətlə vurğuladı ki, ailəmiz olan Türk dünyası XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilməlidir və Azərbaycan bundan sonra da Türk Dövlətləri Təşkilatının möhkəmləndirilməsi naminə səylərini əsirgəməyəcək. Bəli, ortaq tariximiz, bu gün qurulan rəqəmsal və logistik körpülərimiz, ən əsası uzaqgörənlik və peşəkarlıq bizə deməyə əsas verir ki, XXI əsr rəqəmsal inkişafın, böyük layihələrin və sarsılmaz Türk birliyinin əsri olacaqdır. Türküstandan ucalan bu səs, gələcək böyük qayıdışların və zəfərlərin rəqəmsal rüşeymidir.
Əziz Ələkbərli,
Milli Məclisin deputatı,
Qərbi Azərbaycan İcması
İdarə Heyətinin sədri
