Yolum zəngin tarixi abidələrə məşhur, tarixən qədim tayfa və xalqların nümayəndələrinin yaşadıqları yurd yerlərindən biri olan Tovuzadır. “Tovuz rayonunun gözəl təbiəti, zəngin sərvəti vardır. Ən qiymətli sərvəti isə onun əməksevər insanlarıdır”. Azərbaycan xalqının Ümummilli lideri Heydər Əliyev bu qədim Oğuz diyarı haqqında danışarkən məhz bu ifadələri işlədirdi. Doğrudan da, gözəl təbiətə, zəngin sərvətlərə malik Tovuz rayonu əməksevər, vətənpərvər insanları ilə daha da gözəlləşir, onların əməyi sayəsində gündən-günə inkişaf edir, müasirləşir. Ceyrançöldən Xunam düzünə, Xınna dərəsinə, Böyük Qışlağa, Çeşməliyə qədər uzanan bu ecazkar, qədim diyarda müasir inkişafın ən son örnəklərini görmək həqiqətən, xoşdur, fərəhlidir. Ona görə də, qısamüddətli məzuniyyətim dövründə baş çəkdiyim Tovuz rayonunda keçirdiyim 3 gün ərzində həm doya - doya bu gözəlliyin dadını çıxartdım, gəzməli, görməli yerləri qarış-qarış gəzməyə çalışdım, həm də redaksiyaya qayıdanda qələmə almaq üçün kifayət qədər geniş materiallar toplaya bildim.
Bu ad çəkiləndə insanlar tələsmir, səsini alçaltmır, əksinə, rahatlıqla danışırlar. Çünki burada qorxu yox, etibar var. Etibar isə dövlətçiliyin görünməyən, amma ən möhkəm sütunudur.
I
Rayonda apardığımız söhbətlər zamanı fərqli sosial təbəqələrdən olan insanlar eyni məqama toxunurdular:
“O, dinləməyi bacarır.”
Bu isə rəhbər üçün nadir keyfiyyətdir. Çünki dinləmək təkcə qulaqla deyil, məsuliyyətlə edilir.
Cinayətkarlığa qarşı prinsipial mövqe
Cinayətkarlıqla mübarizə statistik rəqəmlərdən ibarət deyil. Bu, konkret talelərin xilas olunmasıdır. Xüsusilə narkomaniya kimi bir bəlanın yayılmasının qarşısının alınması yalnız əməliyyat tədbirləri ilə yox, düşüncə ilə aparılmalıdır.
Niyaməddin Əlihəsənov üçün narkomaniya ilə mübarizə kabinet işi deyil. O, məktəblərdə keçirilən maarifləndirici tədbirlərdə şəxsən iştirak edir, yeniyetmələrlə birbaşa ünsiyyət qurur. Qorxutmur, hədələmir, izah edir. Çünki anlayır: qorxu müvəqqətidir, şüur isə qalıcıdır.
Bir müəllimin sözləri bunu aydın ifadə edir:
“O, polis formasında məktəbə gəlmir, məsuliyyət daşıyan bir vətəndaş kimi gəlir.”
Şəhid ailələrinə və qazilərə münasibət – vəzifə yox, borc
Bu torpağın təhlükəsizliyi kağız üzərində yazılmayıb, qanla yazılıb. Şəhid ailələri və qazilər üçün göstərilən diqqət bəzən kampaniya xarakteri daşıyır. Amma Niyaməddin Əlihəsənov üçün bu, kampaniya deyil, daxili ehtiyacdır.
Onun iştirakı ilə baş tutan görüşlərdə nə pafos var, nə də süni təsəlli. Sadə, səssiz, amma səmimi münasibət var. Qapı döyüləndə bilirlər ki, bu, formal yoxlama deyil.
Kollektivdə hörmət – əmrlə yox, nümunə ilə
Polis Şöbəsinin əməkdaşları onun haqqında danışarkən “rəhbərimiz” sözünü rəsmi tonla yox, içdən deyirlər. Çünki o, məsuliyyəti bölüşür, uğuru paylaşır, səhvi isə təkbaşına boynuna götürməyi bacarır.
Kollektivdə yüksək hörmət və nüfuz qazanmaq üçün səs qaldırmaq yox, yük götürmək lazımdır. Bu yükün adı vicdandır.
II
Sözün çəkisi və məsuliyyətin səssiz səsi
Tovuz Rayon Polis Şöbəsinin binasında qapılar tez-tez açılır. Bu qapılardan bəziləri həyəcanla, bəziləri ümidsizliklə, bəziləri isə sadəcə bir çıxış yolu axtararaq döyülür. Amma qəbula gələnlərin çoxu eyni fikirlə ayrılır: “Məsələyə biganə yanaşılmadı.”
Bu, bəzən problemin dərhal həll olunması demək deyil. Amma bu, insanın probleminin eşidilməsi, qeydə alınması və real mexanizmə çevrilməsi deməkdir. Niyaməddin Əlihəsənovun qəbul otağında sükut heç vaxt laqeydlikdən doğmur. O sükut düşünmək üçündür.
Bir vətəndaşın sözləri bu mənzərəni dəqiq ifadə edir:
“Orada oturanda hiss edirsən ki, qarşındakı adam təkcə sənə baxmır, məsuliyyəti də görür.”
Əməliyyat işi – görünməyən cəbhə
Əməliyyat işləri üzrə rəis müavini olmaq kabinetdə sənədlərə imza atmaqdan ibarət deyil. Bu vəzifə görünməyən cəbhədir. Cinayətkarlıqla mübarizə, xüsusilə narkomaniya kimi şəbəkələşmiş, gizli və dağıdıcı bir sahədə işləmək həm peşəkar instinkt, həm də psixoloji dözüm tələb edir.
Niyaməddin Əlihəsənovun bu sahədə mövqeyi qətidir. Amma bu qətiyyət sərtliklə yox, sistemli yanaşma ilə özünü göstərir. O anlayır ki, narkomaniya təkcə cinayət deyil, həm də sosial fəlakətdir. Ona görə də mübarizə yalnız tutmaqla bitmir – qarşısını almaqla başlayır.
Məktəblərdə keçirilən maarifləndirmə tədbirləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Burada polis və şagird arasında məsafə olmur. O, tribuna arxasında dayanmır, uşaqlarla eyni səviyyədə danışır. Çünki məqsəd qorxutmaq yox, ayıltmaqdır.
Bir şagirdin dediyi cümlə yadda qalır:
“Biz onu polis kimi yox, bizi qorumağa gələn biri kimi gördük.”
Şəhid ailələri – dövlətin vicdan güzgüsü
Şəhid ailələri ilə görüşlərdə bəzən söz artıq olur. Orada ən ağır yük sükutun üzərinə düşür. Niyaməddin Əlihəsənov bu sükutu pozmağa tələsmir. Dinləyir. Çünki o anlayır: bəzən bir ailənin dərdi sənəd yox, diqqət istəyir.
Bu ailələr üçün göstərilən qayğıda formal yanaşma yoxdur. Nə kameraya oynanan jestlər, nə də süni ritorika. Sadə bir sual, diqqətli bir baxış, vaxtında edilən bir zəng – bəzən bunlar ən böyük dəstəkdir.
Rayon sakinləri arasında belə bir ifadə dolaşır:
“Şəhid ailəsinin qapısını döyəndə vəzifə yox, insanlıq gəlir.”
Qazilərə münasibət – hörmətin sınağı
Qazilər üçün ən ağır məsələ bəzən fiziki yara yox, unudulmaq hissidir. Niyaməddin Əlihəsənov bu hissin yaranmasına imkan verməməyə çalışan rəhbərlərdəndir. Onun təşəbbüsü ilə keçirilən görüşlər, problemlərin dinlənilməsi və aidiyyəti qurumlarla əlaqələndirilməsi qazilərin cəmiyyətin kənarında qalmamasına xidmət edir.
Bu, təkcə hüquqi yox, mənəvi məsuliyyətdir. Çünki qaziyə münasibət dövlətin özünə münasibətidir.
Kollektivin içində liderlik
Polis Şöbəsinin əməkdaşları onun haqqında danışarkən tez-tez bir məqamı vurğulayırlar: ədalət. O, tapşırıq verəndə təkcə nəticəni yox, prosesi də düşünür. Gənc əməkdaşlara yol göstərir, təcrübəlilərə güvənir.
Kollektivdə hörmət onun üçün tələb edilmir – qazanılır. Bu hörmət isə səs tonundan yox, davranışdan doğur.
Bir əməkdaşın dediyi bu cümlə təsadüfi deyil:
“O, arxada gizlənən rəhbər deyil, önə çıxan məsuliyyətdir.”
III
Görünməyən savaşın görünən izi
Cinayətkarlıq heç vaxt açıq meydanda dayanmaz. O, kölgədə gizlənər, səssiz dolaşar, insanın zəif nöqtəsini axtarar. Xüsusilə narkomaniya – bu, təkcə qanunsuz maddə deyil, bu, ailənin içində parçalanan sabahdır.
Əməliyyat işləri üzrə rəis müavini üçün bu sahə sadəcə peşə borcu deyil. Bu, hər gün yenidən başlanan bir mübarizədir. Çünki narkomaniya ilə savaş bir dəfəlik əməliyyatla bitmir – bu, davamlı nəzarət, analiz, risk və vicdan tələb edir.
Bir əməliyyat gecəsi…
Küçələr səssizdir. Şəhər yatır, amma təhlükə yatmır. Bu cür gecələrdə verilən qərarlar səhər xəbərlərinə düşmür, amma yüzlərlə ailənin taleyinə təsir edir. Niyaməddin Əlihəsənov üçün məhz bu anlar rəhbərliyin əsl sınağıdır: harada səbir, harada qətiyyət, harada insan amilini qorumaq lazımdır?
Onun rəhbərliyi ilə aparılan əməliyyatlarda diqqət çəkən bir məqam var: təhlükəsizliklə yanaşı, məsuliyyət. O anlayır ki, hər tutulan şəxs bir statistik vahid deyil, bir həyat hekayəsidir. Amma bu anlayış onu zəiflətmir – əksinə, daha dəqiq və prinsipial edir.
Bir ailənin taleyi
Rayonda baş verən hadisələrdən biri uzun müddət yadda qalıb. Gənc bir oğlan narkotik asılılığının girdabına düşmüşdü. Ailə parçalanmaq üzrə idi. Ata susur, ana ağlayır, bacı-qardaş qorxurdu. Polis qapını döyəndə ailə qorxu ilə yox, ümidlə açdı.
Çünki bu qapı cəza üçün yox, xilas üçün döyülmüşdü.
Əməliyyat tədbirləri ilə yanaşı, ailə ilə aparılan söhbətlər, psixoloji izahlar, maarifləndirmə və nəzarət nəticəsində o gənc təkcə məsuliyyətə cəlb olunmadı – həm də yoldan döndərildi. Bu, hər zaman mümkün olmur. Amma mümkün olduğu halda, bu, qələbədir.
Niyaməddin Əlihəsənov bu cür hallarda deyir:
“Cinayəti dayandırmaq olar, amma insanı itirməmək daha vacibdir.”
Məktəblər – gələcəyin səngəri
Narkomaniyaya qarşı mübarizənin ən mühüm mərhələsi məktəblərdir. Orada aparılan maarifləndirmə tədbirləri formal görüşlərdən ibarət deyil. Bu görüşlər dialoqdur. Sual-cavabdır. Bəzən sərt, bəzən səmimi söhbətdir.
Şagirdlərin gözündə polis qorxu simvolu yox, qoruyucu fiqur olmalıdır. Bu yanaşma Niyaməddin Əlihəsənovun fəaliyyətində açıq şəkildə hiss olunur. O, yeniyetmələrlə danışarkən yuxarıdan baxmır. Çünki o bilir: gələcəyin təhlükəsizliyi məhz bu baxış bucağından başlayır.
Bir məktəb direktorunun sözləri diqqət çəkir:
“Uşaqlar onun danışığını dərs kimi yox, həyat söhbəti kimi dinlədilər.”
Dövlətin siması – davranışda görünür
Dövlət anlayışı bəzən insanlar üçün abstrakt olur. Amma bir vətəndaş qəbul otağından çıxanda, bir şəhid ailəsi qapısında diqqət görəndə, bir gənc səhv yoldan döndəriləndə dövlət konkretləşir.
Niyaməddin Əlihəsənovun fəaliyyəti bu konkretliyin nümunəsidir. O, vəzifəni kreslo kimi yox, məsuliyyət kimi daşıyır. Bu isə dövlətçiliyin ən sağlam formasıdır.
Sonda
Vicdanla qorunan asayiş
Tovuzda axşamlar yenə sakitdir. Küçələrdə uşaqlar oynayır, yaşlılar söhbət edir, qapılar arxayınlıqla bağlanır. Bu sakitliyin arxasında görünməyən bir zəhmət var. Bu zəhmətin adı bəzən çəkilmir, amma nəticəsi hiss olunur.
Niyaməddin Əlihəsənov bu zəhmətin daşıyıcılarından biridir. O, dövlətə sədaqəti sözlə yox, əməli ilə sübut edənlərdəndir. Cinayətkarlığa qarşı qətiyyət, narkomaniyaya qarşı prinsipiallıq, şəhid ailələrinə və qazilərə diqqət, vətəndaşla nəzakətli və məsuliyyətli münasibət – bunlar bir portretin əsas cizgiləridir.
Bu oçerk bir şəxsi tərifləmək üçün yox, bir yanaşmanı göstərmək üçündür. Çünki belə insanlar çoxaldıqca dövlət güclənir, cəmiyyət sağlamlaşır, sabah daha arxayın olur.
Bəzən bir rayonun sakitliyi bir adamın vicdanından başlayır.
Nəriman MƏHƏRRƏMOV,
