Prezident İlham Əliyevin Zəngilan sakinləri ilə görüşü zamanı səsləndirdiyi fikirlər təkcə bir bölgənin bərpası ilə bağlı mesajlar deyil, bütövlükdə Azərbaycanın son illərdə formalaşdırdığı siyasi strategiyanın, milli həmrəyliyin və postmünaqişə inkişaf modelinin ifadəsi kimi diqqət çəkir. İşğaldan azad olunmuş ərazilər arasında xüsusi strateji mövqeyə malik olan Zəngilan bu gün həm Böyük Qayıdış proqramının, həm də ölkənin yeni geoiqtisadi baxışının əsas simvollarından birinə çevrilib.
Bunu Qaynarxett.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Müşfiq Məmmədli deyib.
İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində əsas məqsəd yalnız insanların öz doğma torpaqlarına fiziki dönüşünü təmin etmək deyil, həm də onların sosial, iqtisadi və psixoloji baxımdan dayanıqlı şəkildə məskunlaşmasını təmin etməkdir. Bu baxımdan Zəngilan xüsusi pilot bölgələrdən biri hesab olunur.
Dövlət tərəfindən nəzərdə tutulan əlavə addımlar bir neçə istiqaməti əhatə edir:
Yeni iş yerlərinin yaradılması və məşğulluq proqramlarının genişləndirilməsi;
Kənd təsərrüfatı, kiçik sahibkarlıq və ailə bizneslərinə güzəştli dəstək mexanizmlərinin tətbiqi;
Məktəb, bağça, tibb müəssisələri və sosial xidmət şəbəkəsinin genişləndirilməsi;
Gənclər və qadınlar üçün peşə hazırlığı proqramlarının təşkili;
Psixoloji və sosial reinteqrasiya mexanizmlərinin gücləndirilməsi;
Rəqəmsal xidmətlərin və “smart governance” modelinin tətbiqi ilə vətəndaş–dövlət münasibətlərinin daha operativ qurulması.
Xüsusilə diqqət çəkən məqam ondan ibarətdir ki, qayıdan ailələr üçün yalnız yaşayış evləri tikilmir, paralel olaraq müasir sosial mühit formalaşdırılır. Bu isə insanların uzunmüddətli və dayanıqlı məskunlaşmasına xidmət edir.
İlham Əliyevin Zəngilan sakinləri ilə səmimi ünsiyyəti bir neçə mühüm ictimai-siyasi mesaj verdi.
Birincisi, bu dialoq göstərdi ki, dövlətin həyata keçirdiyi Böyük Qayıdış siyasətinin mərkəzində vətəndaş amili dayanır. Prezidentin insanlarla birbaşa təmas qurması, onların gündəlik problemləri və gözləntiləri ilə maraqlanması dövlət-vətəndaş münasibətlərində etimad faktorunu daha da gücləndirdi.
İkincisi, verilən əsas mesaj ondan ibarət idi ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpası yalnız infrastruktur layihəsi deyil, milli dirçəliş və tarixi ədalətin bərpası prosesidir.
Üçüncüsü, Prezidentin çıxışında səslənən fikirlər cəmiyyətə onu göstərdi ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur artıq postmünaqişə mərhələsinin əsas inkişaf mərkəzlərindən birinə çevrilir. Bu isə insanlarda gələcəyə inam və dövlət siyasətinə etibar hissini daha da möhkəmləndirir.
Zəngilan Azərbaycanda “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” modelinin tətbiq olunduğu ilk strateji məkanlardan biridir. Bu konsepsiya bölgənin gələcəyini həm iqtisadi, həm sosial, həm də texnoloji baxımdan tamamilə yeni mərhələyə çıxarır.
“Ağıllı şəhər” modeli aşağıdakı istiqamətlərdə mühüm dəyişikliklər yaradacaq:
Enerji səmərəliliyinin artırılması və yaşıl enerji istifadəsinin genişlənməsi;
Rəqəmsal idarəetmə sistemləri vasitəsilə xidmətlərin operativləşdirilməsi;
Ekoloji dayanıqlığın təmin olunması;
Müasir logistika və nəqliyyat imkanlarının formalaşması;
İnnovasiya və investisiya cəlbediciliyinin artması;
Turizm və aqrar sektorun yüksək texnologiyalar əsasında inkişafı.
Bu model faktiki olaraq Zəngilanı Cənubi Qafqazda yeni texnoloji və yaşıl inkişaf nümunəsinə çevirə bilər. Eyni zamanda, bu yanaşma digər azad edilmiş ərazilər üçün də nümunəvi inkişaf platforması rolunu oynayacaq.
İlham Əliyevin çıxışında Ermənistan və revanşizmə dair verdiyi mesajlar regionda formalaşmış yeni geosiyasi düzənin mahiyyətini açıq şəkildə ortaya qoyur.
Prezidentin əsas mesajı ondan ibarət idi ki, 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra bölgədə yeni siyasi-hüquqi reallıq yaranıb və bu reallıq artıq beynəlxalq səviyyədə qəbul edilir. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam təmin edib.
Çıxışda revanşist meyllərə dair xəbərdarlıqlar isə onu göstərir ki, bölgədə davamlı sülh üçün Ermənistan daxilində müəyyən radikal dairələrin ritorikasından imtina olunmalıdır. Azərbaycan tərəfi açıq şəkildə nümayiş etdirir ki:
Regionda yeni müharibə gündəliyi qəbulolunmazdır;
Sülh müqaviləsi alternativsiz seçimdir;
Kommunikasiyaların açılması və regional əməkdaşlıq bütün tərəflər üçün iqtisadi üstünlüklər yarada bilər;
Xarici qüvvələrin Cənubi Qafqazda gərginlik yaratmaq cəhdləri region dövlətlərinin milli maraqlarına uyğun deyil.
Bu mesajlar həm də Azərbaycanın artıq regional təşəbbüs formalaşdıran əsas siyasi aktorlardan birinə çevrildiyini göstərir. Xüsusilə Zəngilan kimi strateji bölgələrin sürətlə bərpası, Orta Dəhliz və Şərq–Qərb nəqliyyat bağlantıları fonunda yeni geoiqtisadi reallığın mühüm elementi kimi qiymətləndirilir.
